Śmierć właściciela mieszkania, domu, działki lub udziału w nieruchomości powoduje konieczność ustalenia, kto jest jego następcą prawnym. Jest to szczególnie ważne, gdy spadkobierca zamierza później sprzedać nieruchomość, dokonać działu spadku, ujawnić swoje prawa w księdze wieczystej albo uregulować współwłasność.
W praktyce prawa do spadku można formalnie potwierdzić na dwa podstawowe sposoby:
1. uzyskując u notariusza zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
2. uzyskując w sądzie prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
Oba dokumenty mogą potwierdzać, kto dziedziczy oraz w jakich udziałach.
Najpierw ważne rozróżnienie – kiedy właściwie nabywamy spadek?
Postępowanie sądowe ani wizyta u notariusza nie powodują same w sobie, że dopiero wtedy stajemy się spadkobiercami.
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
Postanowienie sądu albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia służą przede wszystkim formalnemu wykazaniu, kto nabył spadek.
Ma to ogromne znaczenie w obrocie nieruchomościami. Zgodnie z art. 1027 Kodeksu cywilnego wobec osoby trzeciej spadkobierca może wykazać swoje prawa wynikające z dziedziczenia za pomocą stwierdzenia nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
SPOSÓB 1 – Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza
Jeżeli stan prawny jest jasny i pomiędzy osobami zainteresowanymi nie występuje spór dotyczący dziedziczenia, bardzo wygodnym rozwiązaniem może być akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
Prawo o notariacie pozwala notariuszowi sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyjątkiem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych.
Kto powinien uczestniczyć w czynności?
W postępowaniu notarialnym zasadnicze znaczenie ma udział osób zainteresowanych, czyli osób mogących wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi oraz osób, na rzecz których dokonano zapisów windykacyjnych.
Notariusz musi mieć możliwość jednoznacznego ustalenia kręgu spadkobierców. Jeżeli ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy sporządzaniu protokołu nie uczestniczyły wszystkie osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy albo istnieje nieujawniony testament, notariusz odmawia sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia.
Jakie dokumenty przygotować?
Zakres dokumentów zależy od konkretnej sprawy, ale najczęściej potrzebne będą: odpis aktu zgonu spadkodawcy,
odpisy aktów stanu cywilnego pozwalające ustalić pokrewieństwo,
dokumenty tożsamości osób uczestniczących,
testament – jeżeli został sporządzony,
dane dotyczące spadkodawcy, w tym jego numer PESEL,
informacje dotyczące osób mogących dziedziczyć.
Przed wizytą najlepiej przekazać kancelarii notarialnej informacje o konkretnej sprawie, ponieważ notariusz wskaże dokładny zestaw wymaganych dokumentów.
Protokół dziedziczenia
Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzany jest protokół dziedziczenia. Notariusz ustala m.in. osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy, podstawę dziedziczenia oraz informacje dotyczące testamentów.
Jeżeli po sporządzeniu protokołu notariusz nie ma wątpliwości m.in. co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia.
Rejestracja aktu poświadczenia dziedziczenia
Samo sporządzenie dokumentu to nie wszystko. Akt poświadczenia dziedziczenia podlega rejestracji w Rejestrze Spadkowym. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Dopiero prawidłowo zarejestrowany akt stanowi dokument, którym spadkobierca może posługiwać się w obrocie.
Kiedy notariusz nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia?
Droga notarialna nie nadaje się do każdej sprawy. Notariusz odmówi sporządzenia aktu m.in. wtedy, gdy dotyczący tego samego spadku akt poświadczenia dziedziczenia został już sporządzony albo wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a także gdy okaże się, że nie uczestniczyły wszystkie wymagane osoby lub istnieją nieujawnione testamenty. Jeżeli istnieje rzeczywisty spór dotyczący tego, kto dziedziczy, sprawa co do zasady powinna zostać rozstrzygnięta przez sąd.
SPOSÓB 2 – Stwierdzenie nabycia spadku przez sąd
Drugą możliwością jest złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Zgodnie z art. 1025 §1 Kodeksu cywilnego: sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. I właśnie sformułowanie „osoby mającej w tym interes” jest niezwykle istotne.
Nie tylko spadkobierca może złożyć wniosek do sądu
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie jest zastrzeżony wyłącznie dla spadkobierców. Może go złożyć również inna osoba posiadająca interes w formalnym ustaleniu następstwa prawnego po zmarłym.
W praktyce może to mieć ogromne znaczenie w sprawach dotyczących nieruchomości i zadłużenia.
Przykład 1 – współwłasność nieruchomości
Wyobraźmy sobie nieruchomość należącą do dwóch współwłaścicieli. Jeden z nich umiera, ale jego spadkobiercy przez lata nie przeprowadzają postępowania spadkowego. Drugi współwłaściciel chce natomiast doprowadzić do zniesienia współwłasności. Powstaje problem: aby skutecznie prowadzić sprawę dotyczącą całej nieruchomości, trzeba ustalić następców prawnych zmarłego współwłaściciela. W takiej sytuacji osoba mająca odpowiedni interes prawny nie musi bezczynnie czekać, aż rodzina zmarłego zdecyduje się przeprowadzić postępowanie spadkowe. Może sama wystąpić do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, wykazując swój interes.
Przykład 2 – wierzyciel zmarłego
Podobna sytuacja może wystąpić, gdy zmarły pozostawił niespłacone zobowiązania. Śmierć dłużnika nie oznacza automatycznie, że wierzyciel traci możliwość dochodzenia należności. Jeżeli ustalenie następców prawnych zmarłego jest konieczne do dalszego dochodzenia wierzytelności, wierzyciel może posiadać interes w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. To bardzo ważna informacja:
wierzyciel nie musi być spadkobiercą, aby zainicjować postępowanie zmierzające do ustalenia, kto nabył spadek po jego dłużniku.
Oczywiście samo stwierdzenie nabycia spadku nie przesądza jeszcze o zakresie odpowiedzialności konkretnego spadkobiercy za długi spadkowe. Jest jednak często koniecznym etapem umożliwiającym ustalenie następców prawnych zmarłego.
Jak wygląda postępowanie sądowe?
Wniosek składa się do właściwego sądu spadku. We wniosku należy wskazać spadkodawcę, wnioskodawcę oraz znane osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy. Należy również wskazać, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz przedstawić dokumenty pozwalające ustalić okoliczności dziedziczenia.
Sąd przeprowadza postępowanie i bada z urzędu, kto rzeczywiście jest spadkobiercą. Nie jest więc związany wyłącznie tym, kogo jako spadkobiercę wskaże wnioskodawca. Sąd bada w szczególności, czy spadkodawca pozostawił testament. Jeżeli istnieje testament, podlega on otwarciu i ogłoszeniu.
Na rozprawę wzywany jest wnioskodawca oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi.
Jeżeli nie można ustalić wszystkich spadkobierców, przepisy przewidują również procedurę ich wezwania poprzez ogłoszenie.
Co znajduje się w postanowieniu sądu?
Po przeprowadzeniu postępowania sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. W postanowieniu wskazuje m.in.: spadkodawcę,
wszystkich ustalonych spadkobierców,
tytuł powołania do spadku,
wysokość udziałów przypadających poszczególnym spadkobiercom,
sposób przyjęcia spadku.
Po uprawomocnieniu postanowienie jest również ujawniane w Rejestrze Spadkowym.
Czy trzeba czekać 6 miesięcy od śmierci?
To częsty błąd. Zgodnie z art. 1026 Kodeksu cywilnego stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia zasadniczo nie mogą nastąpić przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Nie oznacza to więc, że w każdym przypadku trzeba bezwzględnie odczekać pół roku. Jeżeli wymagane oświadczenia zostały wcześniej złożone, formalne potwierdzenie dziedziczenia może nastąpić wcześniej.
Akt poświadczenia dziedziczenia czy sąd – co wybrać?
Jeżeli krąg spadkobierców jest znany, dokumentacja jest kompletna, nie ma konfliktu dotyczącego testamentu lub dziedziczenia i wszystkie wymagane osoby mogą uczestniczyć w czynności akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza jest zazwyczaj rozwiązaniem szybszym organizacyjnie.
Jeżeli natomiast występuje konflikt, nie można zgromadzić wszystkich zainteresowanych, istnieją wątpliwości dotyczące spadkobierców albo postępowanie inicjuje wierzyciel, współwłaściciel lub inna osoba posiadająca interes prawny, właściwą drogą będzie najczęściej postępowanie sądowe.
Co zrobić po uzyskaniu dokumentu?
Uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia sądu nie zawsze kończy wszystkie formalności.
Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy sprawdzić jej księgę wieczystą i doprowadzić do ujawnienia aktualnego stanu prawnego.
Trzeba również pamiętać o obowiązkach podatkowych związanych z nabyciem spadku. Jeżeli spadek przypadł kilku osobom, akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu określające ich udziały nie oznacza jeszcze automatycznie, że konkretne mieszkanie, dom czy działka stają się wyłączną własnością jednego z nich. Do tego może być potrzebny dział spadku.
Nieruchomość w spadku – co dalej?
Jeżeli odziedziczyłeś mieszkanie, dom, działkę albo udział w nieruchomości i zamierzasz go zbyć, przed przygotowaniem transakcji warto sprawdzić:
podstawę nabycia spadku, księgę wieczystą, udziały wszystkich spadkobierców, hipoteki, służebności, egzekucje, prawa osób trzecich oraz dokumenty podatkowe wymagane do aktu notarialnego.
Na KupieM2.pl możesz również bezpłatnie dodać ogłoszenie dotyczące nieruchomości lub udziału nabytego w spadku i otrzymać propozycje od zainteresowanych kupujących.
Podstawy prawne
Kodeks cywilny: w szczególności art. 924, 925 oraz art. 1025–1027 KC. Kodeks postępowania cywilnego: w szczególności art. 669 i następne KPC. Prawo o notariacie: art. 95a i następne dotyczące aktu poświadczenia dziedziczenia.
jak nabyć spadek, jak przeprowadzić postępowanie spadkowe, akt poświadczenia dziedziczenia, akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, stwierdzenie nabycia spadku, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, spadek po rodzicach, dziedziczenie mieszkania, nieruchomość w spadku, udział w nieruchomości po spadku, kto może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, wierzyciel a postępowanie spadkowe, stwierdzenie nabycia spadku przez wierzyciela, współwłaściciel a postępowanie spadkowe.
Materiał ma charakter informacyjny. W konkretnym postępowaniu krąg uczestników, właściwość sądu, dokumenty oraz możliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia należy ustalić na podstawie indywidualnego stanu faktycznego.
https://kupiem2.pl/kalkulator-kosztow-notarialnych
https://kupiem2.pl/kalkulator-strat-przy-licytacji-komorniczej